بر ریخته و گذشته افسوس مخور!

دستاورد حکومت های پسا طالبانی

1 بخش امنیتی

دو دهه قبل افغانستان وضعیتی متفاوت تر از امروز داشت، جنگ طولانی، مهاجرت، فقر، وحشت و ویرانی حکم می­راند ونام افغانستان در رسانه­های جهانی کمتر شنیده می­شد. ولی بعد از حادثۀ یازدهم سپتامبر 2001 و بر سرزبان افتادن القاعده، توجه جهان به افغانستان معطوف گردید و مردم تحولات و تغییرات زیادی را شاهد بودند. افغانستان بعنوان لانۀ تروریزم معرفی، و جامعۀ جهانی به هدف نجات مردم ستمدیده، به این کشور آمد. بعد از گذشت 17 سال دیده می­شود، جامعۀ جهانی در تحقق اهدافش که از بین بردن تروریزم و آوردن رفاه و امنیت برای مردم افغانستان بود، زیاد موفق نبوده است. تروریزم جهانی وبنیاد گرایی ریشه کن نشده، با اینکه افغانستان رشد و ترقی غیر قابل انکار را شاهد بوده، ولی تا امروز هم مردم از نا امنی، فقر و فساد اداری رنج می­برند. به عبارت دیگر تا هنوزهم مردم قربانی می­دهند.

افغانستانِ 20 سال قبل عقب مانده، جنگ زده و فقیر بود. اما این کشور منابع زیر زمینی با ارزش و فراوان، زمینهای حاصلخیزو نیروی بشری سخت کوش و فعال دارد. در دو دهۀ گذشته کمک های جهان سرازیر شده بود، اگر این پولها به صورت برنامه ریزی شده به مصرف می­رسید، امروز شاهد افغانستانی بهترمی­بودیم. ولی نبودن هدفمندی برای مصرف بجای این پولها و قوت گرفتن فساد اداری و... افغانستان را از رسیدن به هدف بازداشت.

دراین سلسله گزارشها کوشش می­شود تا کارکرد و دستاوردهای حکومت های پسا طالبانی بررسی شود. این برگ نخستین بخش است و کارکرد­های امنیتی دولت افغانستان بعد از سقوط طالبان به بررسی گرفته می­شود.

17 سال قبل زمانی که نیروهای خارجی وارد کشور شدند، افغانستان از لحاظ نظامی در وضعیت ناگواری قرار داشت، نبودن ارتش منظم وملی، وجود تنظیم­های مسلح که جنگ باهمدیگر را تجربه کرده بودند، مشکل اساسی بود. آیساف نیز با نابود کردن طیاره­های نظامی افغانستان، به منظور شکست طالبان جنگ را آغاز کردند که عملاً نیروی هوایی افغانستان منحل شد و تاهنوز کمر راست نکرده است.

در این سالها پول زیادی برای افغانستان به مصرف رسیده که بخش اعظم آن به منظور تامین امنیت و تقویت نیروهای امنیتی هزینه شده است. جان سوپکو سرمفتش خاص امریکا در امور بازسازی افغانستان می­گوید: تابحال امریکا 117   میلیارد دالر برای بازسازی افغانستان مصرف کرده که بیش از 100 میلیارد آن در بخش نظامی به مصرف رسیده است. دولت امریکا برای سال 2018 نزدیک به 5 میلیارد دالر هزینه برای نیروهای افغان پیشنهاد کرد. این بودجه در سال 2017 بیش از 4.5 میلیارد و در سال 2016 حدود 3.5میلیارد بود.

تامین امنیت:

با اینکه چند سال قبل تعداد نیروهای امنیتی با رسیدن به 350 هزار تن به میزان تعیین شده رسیده بود، ولی در سالهای اخیر شمارآنان به 314 هزار تن کاهش یافته که 89 درصد هدف تعیین شده است. عوامل کم پیوستن جوانان به قوای امنیتی چنین دسته بندی شده است: 1- پایین بودن معاش و نرسیدن امکانات رفاهی مناسب. جان سوپکو می­گوید: فرماندهان نظامی افغان حتی پول غذای سربازان را می­دزدند. 2 – بیشتر شدن ساحۀ تسلط مخالفان، درحال حاضربر بیش از 53 ولسوالی تسلط و یا اشراق کامل دارند و خانواده های نیروهای امنیتی را تهدید می­کنند. 3- حمایت نشدن نیروهای امنیتی، بیرون از محل وظیفه. همه روزه خبرهایی از دستگیری و قتل سربازان در جاده­ها توسط مخالفین شنیده می­شود. 4 - حمایت دیرهنگام از نیروهای در حال جنگ. در برخی معرکه های جنگ سربازان گیرمانده، کشته و یا اسیر می­شوند. 5 – نرسیدن امکانات جنگی مناسب به خط جنگ، سرمفتش خاص امریکا مدعی است که 50 درصد پول تیلی که برای نیروهای امنیتی افغان اختصاص می­یابد، حیف و میل می­گردد. اونیز از فروش جنگ افزار دولت به طالبان، توسط فرماندهان خبر داده است.

در سالهای اخیر فعالیت­های مخالفین افزایش یافته و آنان از جنگ­های چریکی و حملات انفجاری گام فراتر نهاده، و دست به حملات سازمان­دهی شده و دسته جمعی بالای ولسوالی­ها و حتی مراکز ولایاتی مانند کندوز و غزنی زده­اند.

در حال حاضر که قرار است به زودی انتخابات برگزارشود، بیشتر شهروندان ازگسترش بد امنی نگران­اند. با اینکه فقرو بیکاری و فساد اداری، بیداد می کند ولی بد امنی همه را تحت تاثیر قرار داده و نا امنی را به مشکل درجه یک مردم و دولت مبدل کرده است. با روی کار آمدن دولت وحدت ملی مشکلات افزایش یافته است.

تلفات :

جنگ در افغانستان عملاً جریان دارد و هر روز افغانها خواه ملکی، خواه نظامی و خواه مخالفین را به کام مرگ می­فرستد. ازحملات خونین انتحاری گرفته تا نبردهای سنگین، قتل مسافرین و بمباران هوایی، همه و همه جان انسانهای این مرز و بوم را می­گیرد. وزارت داخله می­گوید: در سال 1395 بالغ بر1565 غیر نظامی کشته شده­اند در حالی که یوناما این ارقام را 3500 تن عنوان می­کند. به نقل از وزارت داخله در همین سال بیش از 1500 نیروی پولیس شهید و 12 هزار تن از مخالفین مسلح نیز کشته شده­اند. براساس آمار در 8 ماه اول سال 2016 بیش از 5 هزار سرباز امنیتی کشور شهید شده اند.

جنگ افغانستان برای نیروهای آیساف نیز حدود 4 هزار کشته و 17 هزار زخمی را به بارآورده است. با خروج نیروهای خارجی بعد از 2014، تعداد سربازان و مشاورین خارجی حدود 13 هزار است و قراراست تا سالهای آتی به 16 هزار افزایش یابد.

فساد مشکل اساسی

جان سوپکو در گزارش­هایش فساد اداریِ سکتورامنیتی را مشکل جدی دانسته و خواستار محاکمۀ فرماندهان مفسد گردید. وی می­گوید: از سال 2008 تا 2017 بیش از 15 میلیارد دالر از کمک 57 میلیاردی امریکا به افغانستان هدر رفته است، یعنی 29 درصد این کمک­ها. یک عضو کانگرس امریکا، افغانستان را به سیاه چال مالیات دهندگان امریکایی تشبیه کرده است. مفتش ویژۀ امریکا همچنان گفته است: 1000 افسر در نهادهای امنیتی افغانستان رتبۀ جنرالی دارند که تعداد زیادی از آنان با دادن پول و یا داشتن واسطه وخویشاوندی صاحب مقام شده­اند. آقای سوپکو بدین باور است که جامعۀ جهانی و امریکا با سرازیر کردن پول هنگفت به افغانستان در زمان اندک، در فساد موجود سهم گرفته اند.

همچنان چندی قبل رسانه ها از وجود فساد گسترده درنوی کابل بانک در قسمت معاش منسوبان پولیس خبر دادند. در این خبر آمده ماهانه 34 میلیون افغانی از معاش پولیس توسط 250 حساب جعلی و 17 حساب بانکی با یک نام و نشان از بانک خارج می­شود.

شورای صلح

این نهادِ متشکل از بزرگین و متنفذین، به منظور مذاکره و مفاهمه با مخالفین مسلح دولت در سال 1389 ایجاد شده بود. در ابتدا 68 عضو به شمول 8 زن داشت. در مدت فعالیتش نتوانسته کار مهمی در تحقق صلح، به میز مذاکره نشاندن مخالفین و بهتر شدن امنیت انجام بدهد. حتی «گلبدین حکمتیار» زمانی که به دولت پیوست، گفت: مذاکرات وی از آدرس شورای صلح نه، بلکه مستقیم با مسئولین دولت وحدت ملی بوده است. درعوض صلح، مخالفین رئیس شورای صلح را در خانه­اش هدف گرفته و به شهادت رسانیدند. شورای صلح بعنوان نهادی با هزینۀ گزاف، ولی دستاورد خیلی اندک شناخته شده است. ماهانه 530 هزار دالر معاش کارمندان این نهاد بود که کارمندان دفترمرکزی از18 هزار دالر الی 1700 دالر معاش می­گرفتند. کارمندان دبیر خانۀ شورا نیز از 7 هزار تا 200 دالر، و کارمندان اداری از یک هزار الی 200 دالر و کارمندان ولایتی از 1450 دالر الی 220 دالر معاش اخذ می­کردند. علاوه از آن، پروژه های سنگین نیز به این شورا اختصاص داده می­شد. حتی داشتن معاش بلند هم مسئولین شورا را از فساد اداری مانع نشد. در سال 1395 سخنگوی شورای صلح از حیف و میل شدن پول 2400 پروژه این شورا خبر داد. گفته می­شود برخی اعضای کلیدی دبیر خانۀ شورای صلح با سفارت خانه­های خارجی در کابل ارتباط داشته وبرای مدت طولانی ماهانه 9 هزار دالر از آن منابع پول می­گرفته­اند. ولی دستاورد این همه مصرف، فقط پیوستن صدها تفنگدار مخالف به دولت بود که آنهم مشکلات خود را داشت. جمعی از تسلیم شدگان دوباره به جاهای قبلی خود برگشتند وتعدادی هم با بی سرنوشتی و بیکاری دست وپنجه نرم می­کنند و کم از کم دوباره به خانه هایشان برگشته نمی­توانند.

نتیجه :

امروز افغانستان دولت، نظام، پولیس و اردوی ملیِ مردمی و مجهز دارد، توانایی کنترل آسمانش را پیدا کرده، ادارۀ امنیت ملی و پولیس مرزی دارد، از همه مهمتر همه نیروها از یک فرماندهی اداره می­شوند، ولی خود کفانبودن اقتصاد کشور، اختلافات سیاسی در ردۀ بالای نظام و قوت گرفتن مخالفین مسلح، مشکلاتی اند که در وضع امنیتی کشور تاثیرزیادی دارند. با اینکه کشورهای کمک کننده برای سالهای آتی نیز کمک­های خود را ادامه خواهند داد، ولی دورنمای خود کفایی اقتصادی افغانستان تاریک است. چرخش قوی و موثر چرخ اقتصاد، سبب بهتر شدن امنیت می­گردد و افغانها بجای رزمیدن در صحنه های جنگ، به نبرد زندگی رفته و آیندۀ بهتری را برای خود و خانواده رقم خواهند زد. موضوع دیگری که برای بهبود امنیت ضروری است، صداقت و جدیت مسئولین بلند رتبه درحل اختلافات درونی و مبارزه با فساد اداری است. عامل دیگر قاطعیت جامعۀ جهانی برای مبارزه جدی و عملی با تروریزم و همکاری با دولت و مردم افغانستان می­باشد.

به امید اینکه در سالهای آتی شاهد افغانستانی آرام و مرفه باشیم.

این گفتار ادامه دارد....

سید ظاهر عادلی

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

Go to top