برریخته و گذشته افسوس مخور!

دستاورد دولت­های پسا طالبانی )3 )

بخش خدمات اجتماعی

حملۀ تروریستی به برجهای تجارت جهانی در سال 2001 دلیلی شد برای شهرت افغانستان، حضور امریکا و کشورهای ناتو با هدف مبارزه با تروریزم و حمایت از مردم افغانستان. اکنون که 17 سال از آن واقعه می­گذرد افغانها شاهد تحولات شگرفی بوده و ازبسیاری جوانب وضعیت امروز افغانستان با 17 سال قبل، قابل مقایسه نیست. ولی آنچه برای بازسازی افغانستان وحمایت از مردم وعده داده شده بود، عملی نشد و تا امروز مردم افغانستان از نا امنی، بیکاری و فساد اداری رنج می برند.

در شماره­های پیشین دستاوردهای امنیتی و آموزشی افغانستانِ بعد از طالبان بررسی گردید. در این شماره به بررسی سکتور خدمات اجتماعی بعنوان دستاورد اساسی دولت افغانستان پرداخته می­شود.

17 سال قبل افغانستان کشوری ویران، عقب مانده و منزوی بود. فعالیت­های فرهنگی روی خط صفر قرار داشت. خدمات صحی خوب وهمگانی موجود نبود، وحشت و خفقان در سراسر کشور حکمفرما بود و..... اما در 17 سال اخیر خدمات زیادی برای افغانها ارایه شده است.

1 – رسانه ها و آزادی بیان

در سال 2001 افغانستان تلویزیون نداشت و تنها رادیو دولتی کابل و چند رادیوی ولایتی دیگر فعالیت داشتند. ولی بعداز آن نزدیک به 2000 رسانۀ مختلف در کشور جواز فعالیت گرفته­اند. تازه ترین ارقام از اخذ جواز 89 شبکۀ تلویزیونی،220 شبکۀ رادیو و 1500 نشریۀ چاپی از وزارت اطلاعات وفرهنگ خبر می­دهد. قانون رسانه­ها شرایط آسانی را برای فعالیت خبرنگاری در نظر گرفته است از یک سو، سرمایه گذاری موسسات خارجی، شرکت های بزرگ، احزاب و شخصیت­ها برای ایجاد رسانه از سوی دیگر، و فراهم شدن زمینۀ زندگی مرفه در سالهای آغازین حکومت کرزی، دست به دست هم داده و سبب گسترش روز افزون تعداد رسانه­ها گردید. در حال حاضر 58 رسانه دولتی در کابل و مراکز ولایات فعالیت دارند و مابقی رسانه ها به صورت خصوصی به کار خود ادامه می­دهند.

همزمان با گسترش خدمات انترنتی، زمینه حضور جوانان در شبکه­های اجتماعی نیز افزایش یافت. امروزه بیش از 5000 وبلاگ و وبسایت مربوط به افغانها فعالیت می­کنند. تعداد مجموعی کاربران شبکه های اجتماعی نیز از مرز 2 میلیون تن گذشته است.بیشتر افغانها از شبکۀ فیس­بوک استفاده می­کنند.

دولت مردان افغان آزادی بیان را مهم­ترین دستاورد حکومت دانسته و به گوش جامعۀ جهانی نجوا می­کنند. در دهۀ اولِ حکومتِ پسا طالبانی وضعیت نسبتاً بهتر بود، رسانه های بیشتری فعالیت می­کردند، بازار انتقاد از کاستی­ها و مسئولین دولتی داغ بود، ولی در 7 سال اخیر این روند رو به سردی گراییده است. فعالیت رسانه ها تا حد زیادی کاهش یافته و مشکلات کار رسانه ای روز به روز بیشتر می­شود. بیشتر رسانه­های چاپی، تعداد زیادی از رسانه­های صوتی و تصویری، از نشر باز مانده­اند. با اینکه بعد از سال 2014 عمده ترین مشکل فرا روی رسانه­ها، نبودن بودجه و پشتوانۀ مالی عنوان می­شد، ولی در چهار سال اخیر عوامل دیگری هم اضافه شده است. افزایش نا امنی، تداوم فرهنگ معافیت مجرمین، و افزایش تبلیغات مخالفین مسلح دولت، دیگر موانع آزادی بیان و کار رسانه­ای است.

سالهای پسین خطرناک ترین و خونین ترین زمان برای کار خبرنگاری بوده است. در شش ماه اول سال شمسی نیز یازده خبرنگار در دو حادثۀ خونین 11 ثور و 14 سنبله کشته شدند. در شش ماه نخست سال جاری میلادی 89 قضیه، و در سال 2017 میلادی 169 قضیۀ خشونت علیه خبرنگاران روی داد. این رقم در سال 2016 میلادی 101 قضیه بود. دفتر نی گفته: در چهار سال حکومت وحدت ملی هر سال 13 خبرنگار درافغانستان کشته شده­اند.

علاوه برآن رسانه ها با مشکلات دیگری از جمله، خالی بودن محتوا، مغایر با فرهنگ بودن برنامه ها و استفاده نادرست مخاطبین از رسانه­ها، بخصوص شبکه های اجتماعی دست و پنجه نرم می­کنند که بحث دراین مورد گفتاری جدا می­طلبد.

2 – مخابرات

مخابرات هم از بخش­های پر دستاورد دولت است. قبل از 2001 هیچ دستگاه تلفون سیارداخلی در کشور وجود نداشت و مخابرات افغانستان به چندین لین فرسوده و آسیب دیدۀ تلفونهای شهری محدود بود. بیشتر مردم برای برقرار تماس تلفونی به کلان شهرها و حتی کشورهای همسایه می­رفتند. ولی امروزه 22 میلیون خط تلفونهای سیار و ثابت در کشور توزیع شده و 86 در صد مناطق مسکونی و 72 درصد جمعیت کشور تحت پوشش خدمات مخابراتی قرار گرفته­اند. بیش از 2 میلیارد دالر در بخش مخابرات کشور سرمایه گذاری شده است.

17 سال قبل کمتر از 10 دستگاه کامپیوتر در افغانستان موجود بود و یک میگابایت انترنت 5 هزار دالر قیمت داشت، ولی امروزه این قیمت تا97 دالر کاهش یافته است. دسترسی به کامپیوتر و تلفونهای هوشمند نیز برای افغانها به مراتب آسانتر و ارزانتر از دو دهه قبل است. در حال حاضر 6 شبکه مخابراتی به شمول 4 شبکۀ خصوصی و 2 شبکۀ نیمه دولتی مشغول ارائۀ خدمات مخابراتی­اند. مخابرات در حال تجربۀ نسل سوم و چهارم انترنت است. نزدیک به 50 درصد مردم به انترنت دسترسی دارند و بیش از 4 میلیون تن از انترنت استفاده می­کنند. با راه اندازی شبکه فایبر نوری با هزینۀ 130 میلیون دالر ولایات و شهرهای کشور با جهان وصل شده­اند. افغانستان توانسته برای خود ماهواره مخابراتی راه اندازی کند.

باید معترف بود که در عرضۀ خدمات و کیفیت، مخابرات افغانستان نسبت به کشورهای همسایه جلو افتاده است. هرچند هزینه های مخابرات و انترنت کاهش قابل ملاحظه­ای یافته، ولی هنوز هم با توجه به ارزش پول افغانی و اقتصاد ضعیف مردم، این هزینه ها نسبت به کشورهای همسایه سنگین است. دیگر کاستی مخابرات نا امنی است که سبب بروز مشکل گردیده است.

با اینکه خصوصی بودن عامل رشد سیستم مخابرات گردیده، ولی ضعیف بودن کنترل دولت برکارکرد شبکه ها بارها سبب شکایت شهروندان مبنی بر اخاذی و فریبکاری از سوی شرکت­ها گردیده است.

3 – خدمات صحی

عرضۀ خدمات صحی هم بخش موفق دیگر دولت است. وضعیت صحی در افغانستان قبل از 2001 ناگوار و با امروز غیر قابل قیاس بود. ولی در 17 سال اخیر کارهای زیادی شده است. 17 سال قبل 9 درصد افغانها به خدمات صحی دسترسی داشتند ولی امروزه 67 درصد به خدمات صحی دسترسی دارند. دو دهه قبل در هر 100 هزار ولادت 1600 مادر تلف می­شدند، اما این رقم به 327 مادر کاهش یافته است. مرگ و میر کودکان نیز از 25 درصد به 10 درصد رسیده است. امروزه 2200 مرکز صحی در کشور فعالیت دارند. بیش از 5000 قابله هم برای بانوان خدمات صحی ارایه می­کنند.

ولی با این همه پیشرفت هنوز هم مشکلاتی وجود دارد. تا بحال در اکثرمناطق 13 ولایت مردم از دسترسی به خدمات صحی محروم­اند. با اینکه وزارت صحت عامه حتی در مناطق تحت تسلط مخالفین خدمات صحی ارایه می­کند ولی گسترش بدامنی این امر را با مشکل روبرو می­کند. رایج بودن باورهای نادرست که مانع از سفر بانوان و رفتن آنان نزد داکتران مرد می­گردد مشکل دیگری است که باشندگان قریه­ها را تهدید می­کند. همچنان دوردست بودن مناطق و نبود داکترمتخصص و پرسونل خدماتی زن در مراکز درمانی، هم سبب تلف شدن بیماران و ممانعت از مراجعۀ بانوان می­گردد.

4 – زنان

یکی از اهداف جامعۀ جهانی حمایت از زنان بود. زنان که قبل از 2001 حتی نمی­توانستند به تنهایی از خانه بیرون بروند، حالا باید حضور پررنگ داشته و در فعالیت­های اجتماعی با مردان برابری کنند. در دو دهۀ اخیر موسسات همکار و دولت با اختصاص بودجه و قایل شدن تبعیض مثبت برای زنان، موفقیت­های چشمگیری در زمینه کسب کردند. امروزه 35 درصد شاگردان معارف و کمتر از 30 درصد محصلین تحصیلات عالی را بانوان تشکیل می­دهند. 34 درصد از معلمین نیز زن هستند، 28 درصد اعضای مشرانو جرگه و 18 درصد وکلای شورای­ملی نیز خانمهااند، همچنان 20 درصد از بست­های ادارات دولتی توسط خانمهای توانمند افغان پیش برده می­شود.

اما هنوز هم جامعۀ نسوان کشور با کاستی ها و مشکلاتی روبرو است. پایین بودن نرخ باسوادن زن در جامعه بیداد می­کند. خانمها که تقریباً نیمی از جمعیت هستند، تنها 12 درصدشان باسواد­اند. خشونت علیه زنان معضل بزرگ اجتماعی شمرده می­شود. 87 درصد زنان کشور حداقل یکبار خشونت را در زندگی تجربه کرده­اند. 57 درصد زنان قبل از رسیدن به 16 سال ازدواج می­کنند. بدلیل استفاده نابجا از رسانه­ها و شبکه­های اجتماعی، شیرازۀ برخی  از خانواده ها گسسته و زنان بیشتر آسیب می­بینند. برخی از فعالیت­های بانوان کشور گاه و بیگاه با مخالفت علمای تندرو مواجه می­گردد. و......

5 – حقوق بشر

افغانستان یکی از بد ترین اماکن برای زندگی است. داکتر عبدالله چندی قبل گفت: هیچ جای برای افغانها امن نیست، حمله به مساجد، شفاخانه­ها، مکاتب، مراکز آموزشی، مراکز تجارتی و بازارها، و در روزهای اخیر مراکز ورزشی بیش از گذشته مردم را نگران ساخته است. با روی کار آمدن حکومت وحدت ملی و گسترش نا امنی، زندگی بشری در افغانستان دشوار تر شده است. سازمان ملل گفته: در چهار سال حکومت وحدت ملی بیش از 40 هزار غیر نظامی افغان کشته وزخمی شده­اند. قتل، تجاوز، لت و کوب، محکمۀ صحرایی، توهین، ازدواج اجباری و.... از مشکلاتی است که فرا راه حقوق بشر افغانستان وجود دارد.

در دهۀ اول حکومت کرزی برخی رسانه­ها و کارمندان حقوق بشر گزارشهایی از جنایات جنگی دهه­های قبل تهیه کرده بودند، ولی به دلیل ملاحظات و جنجال برانگیز شدن ارقام و اشخاص، این مطالب در اوراق دفاتر و فایل­های کامپیوتر نهادها مسکوت مانده­اند.از قرار معلوم به محکمه کشانیدن مجرمین نیاز به پشتوانۀ قوی دولتی دارد و در شرایط کنونی امکان پذیر نیست.

نتیجه :

روی هم رفته سکتور خدمات اجتماعی در افغانستان موفق بوده و در سالهای اخیر توانسته تغییرات شگرفی در زندگی افغانها بیاورد. امروزه افغانها با استفاده از رسانه­های مختلف، شبکه­های مخابراتی و سایر سهولت­ها به راحتی با جهان وصل شده و در راستای گسترش دانش، پیشرفت تجارت و صنعت، ترقی فرهنگ و ... بهره می­برند.

ولی نهادینه نشدن فرهنگ استفاده از تکنالوژی، پایین بودن آگاهی مردم و ترقی زود هنگام تکنالوژی سبب بروز مشکلات در جامعه گردیده است. اما انتظار می­رود که در سالهای آتی خانواده­ها و مسئولین دولتی با دقت و هوشیاری بیشتری در این مورد برنامه ریزی کنند و از آسیب های استفاده از تکنالوژی فرزندان خود را در امان نگه دارند.

این گفتار ادامه دارد.....

سید ظاهر عادلی

آخرین ویرایش در یکشنبه, 01 میزان 1397 ساعت 09:04

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

Go to top