افغانستان، قتلگاه خبرنگاران!

خبرنگاری پیشه‌ای حساس و خطر آفرین است. خبرنگار همانطوری که با اطلاع رسانی به‌موقع و درست، سبب بیداری و آگاهی مردم از وقایع شده و توانایی سوق‌دهی ذهنیت‌های جامعه را دارد؛ ولی آسیب‌های زیادی را متوجه خود می‌سازد. خطرِکارِ خبرنگاری از تهدید و تطمیع شروع شده و تا ضرب و جرح و حتی قتل ادامه می‌یابد.

اخیراً سازمان غیر دولتی خبرنگاران بدون مرز که همه ساله فعالیت‌های خبرنگاری جهان را به بررسی می‌گیرد، افغانستان را مرگبار ترین کشور دنیا برای خبرنگاران عنوان کرده است. این نهاد می‌گوید: در جریان سال 2018 میلادی 80 خبرنگار در جهان کشته شده‌اند، که در این سال تنها 15 خبرنگار در افغانستان به قتل رسیده‌اند. گزارش می‌افزاید: سوریه با 11 مورد، و مکزیک با 9 مورد قتل خبرنگاران در ردۀ بعدی کشتار خبرنگاران قرار دارند؛ و یمن، هند و امریکا نیز بدنبال آنها کشورهای مرگ‌آور برای خبرنگاران بوده‌اند. این گزارش سال 2018 را مرگبار ترین سال برای کار خبرنگاری عنوان کرده و می‌گوید در چند سال اخیر 702 خبرنگار در جهان کشته شده؛ و در حال حاضر 348 خبرنگار زندانی و 60 تن دیگر گروگان هستند. سازمان خبرنگاران بدون مرز افزایش خشونت علیه خبرنگاران را بی‌سابقه دانسته و فعالیت خبرنگاری در چند کشور از جمله افغانستان را بحرانی عنوان کرده است. ارقام حاکی است بیش از نیمی از خبرنگاران کشته شده عمداً مورد هدف قرار گرفته و در مناطق غیر جنگی به قتل رسیده‌اند.

آزادی بیان یکی از دستاوردهای حکومت در 17 سال اخیر است. فعالیت رسانه‌های آزاد بعنوان موضوع تاثیر گذار در گسترش کار خبرنگاری و افزایش اطلاع رسانی در جامعه گردید. در این مدت نزدیک به 2000 رسانه مختلف جواز فعالیت گرفته‌اند. این ارقام شامل 90 تلویزیون،220 رادیو و بیش از 1500 نشریۀچاپی و ده‌ها وبسایت خبری و معلوماتی می‌شود. گفتنی است بیش از 5000 وبلاگ و وبسایت توسط افغانها در داخل و خارج مدیریت می‌شود. همچنان میزان استفاده از شبکه‌های اجتماعی در سالهای اخیرگسترش چشمگیری داشته و نزدیک به 6 میلیون تن از این شبکه‌ها استفاده می‌کنند. همزمان هزاران تن بعنوان خبرنگار و کارمند رسانه‌های مختلف در مرکز و ولایات فعالیت دارند.

هرچند کار رسانه‌ای در دهۀ 1380 رشد و شکوفایی بی‌نظیری را شاهد بود، دختران و پسران زیادی با شوق و علاقه تلاش می‌کردند تا وارد عرصه کار خبرنگاری شده، مصدر خدمت به جامعه یا شهرت برای خود گردند؛ ولی در چند سال اخیر مشکلات کار خبرنگاری بیشتر شده و با گذشت هر روز عرصه برای خبرنگاران تنگ‌تر شده می‌رود.سالهای پسین خطرناک ترین و خونین ترین دوران برای فعالیت خبرنگاری به شمار می‌رود. در شش ماه اول سال شمسی نیز یازده خبرنگار در دو حادثۀ خونین 11 ثور و 14 سنبله کشته شدند. در شش ماه نخست سال 2018 میلادی 89 قضیه، و در سال 2017 میلادی 169 قضیۀ خشونت علیه خبرنگاران روی داد. این رقم در سال 2016 میلادی 101 قضیه بود. دفتر نی(نهاد حمایت کنندۀ رسانه‌ها) می‌گوید: در چهار سال حکومت وحدت ملی هر سال 13 خبرنگار درافغانستان کشته شده‌اند. از میان 15 خبرنگار کشته شده در سال جاری 11 تن در حملات انتحاری و مابقی در حوادث جداگانه به قتل رسیده‌اند. علاوه برآن نزدیک به 200 قضیه خشونت علیه خبرنگاران در سراسر کشورروی داده است. گفتنی است در سال 2017 نیز جامعه خبرنگاران افغانستان 20 کشته و 60 زخمی را متقبل شده بودند.

با اینکه یکی از تعهدهای دولت افغانستان حمایت از آزادی بیان و تامین مصئونیت کاری برای رسانه‌ها است، ولی در سالهای اخیر دولت در این مورد توجه کمتر نموده و در برخی موارد حتی مسئولین دولتی خود به جلوگیری از آزادی بیان متهم‌اند. مهم ترین عوامل افزایش خشونت در سالهای اخیرچنین دسته بندی می‌شود:

1 – خبرنگاری بذات‌خود کار خطرزا، مشکل آفرین و همراه با تهدید است. در جامعه‌ای مانند افغانستان که قانون شکنی و قانون گریزی بیداد می‌کند، بیان حقایق و آگاه ساختن جامعه خطرساز ترین کار است، زیرا روشنگری خبرنگار افرادی را متضرر ساخته و کوچکترین آنها، توانایی برخورد خشن با خبرنگار بی دفاع را دارند، ضعف نیروهای امنیتی، بد امن شدن شهرها، و فساد در ادارات قضایی از عواملی است که سبب می‌گردد خبرنگار خود را کاملاً تنها و بی‌دفاع احساس کند.

2 – گسترده شدن میدان جنگ: این امر سبب حضور بیشتر خبرنگاران در صحنه‌های جنگ، افزایش تهدیدات و آسیب‌ها علیه آنان گردیده است. در سالهای اخیر بسیاری از ولسوالی‌ها از تسلط دولت خارج و به تصرف مخالفان درآمده است، این امر فعالیت و تردد کارمندان رسانه‌ها را با دشواری جدی مواجه ساخته است.

3- پیگیری نشدن دوسیه‌های خشونت: وجود فساد اداری در بخش قضایی، فراقانونی عمل کردن برخی زورمندان، و فرار عاملین این قضایا به مناطق خارج از تسلط دولت از عواملی است که سبب محاکمه نشدن مسببین قتل و خشونت علیه خبرنگاران گردیده و موجب بیشتر شدن قضایا می‌شود.

4- حملات انتحاری هدف‌مندانه: در سال جاری 11 خبرنگار در دو حمله انتحاری در کابل جان خود را از دست دادند، ضعف ادارات امنیتی برای تامین امنیت مناطق شهری، و هدف قرار گرفتن شهروندان عادی از سوی عاملین حملات انتحاری، عوامل بیشتر شدن کشتار انسانهای بی‌گناه به شمول خبرنگاران است. نهادهای مدافع خبرنگاران می‌گویند: گروه داعش و در ردۀ دوم طالبان بیشترین این حملات را سازماندهی کرده‌اند.

5- رعایت نکردن نکات ایمنی: این نیز عاملی است که مصئونیت جانی خبرنگاران را کاهش داده و تلفات را افزایش می‌دهد. متاسفانه غالب رسانه‌ها در قسمت بهره گیری از نیروی کار و فکرِ جوانان خبرنگار، برنامه‌ریزی‌های دقیق و هدفمندانه دارند؛ ولی در راستای تامین مصئونیت و کم ازکم آموزش مسلکی خبرنگاران برای مصئونیت جانی، نه اقدامی انجام می‌دهند و نه مسئولیتی را متقبل می‌شوند. حین وقوع حوادث، هدف اساسی مسئول رسانه، هرچه زودتر فرستادن خبرنگار به محل است، بدون در نظر گرفتن مصئونیت جانی ونکات ایمنی.

علاوه برآن خبرنگاران افغان با دهها مشکل دیگر نیز دست وپنجه نرم می‌کنند. مصئون نبودن شغل، پایین بودن امتیازات و معاش، تعطیل شدن تعدادی از رسانه‌ها و بیکار شدن صدها کارمند رسانه‌ای، پایین بودن کیفیت کاری و... خلاصۀ این مشکلات است، که صحبت راجع به آن از بحث کنونی بدور است. ولی بطور عموم خبرنگاران افغان با تحمل انواع کاستی‌ها و مشکلات، در مرگ‌خیز ترین کشور جهان مردانه فعالیت می‌کنند و لحظه‌ای هم از رسالت خود دست نمی‌کشند.

چندین نهاد حامی رسانه‌ها در راستای آموزش، دفاع و همکاری با خبرنگاران فعالیت می‌کنند، ولی کارکرد آنان با کاهش کمک‌های خارجی کم‌رنگ شده، و بیشتر در شهرهای بزرگ خلاصه می‌شود، درحالی که بیشتر خبرنگارانی که در ولایات، بخصوص ولایات ناامن زندگی می‌کنند، با تهدیدات بیشتری مواجه بوده و به آموزش بیشتری نیاز دارند. نتیجه اینکه موانع، مشکلات و خطرِجانی موجود، دست به دست هم داده بالای روند کاری خبرنگاران تاثیر منفی خود را خواهد گذاشت. برآیند آن کاهش اطلاع رسانی موثق و به موقع، خود سانسوری، و بی‌علاقه‌گی جوانان برای پیوستن به کاروان خبرنگاری خواهد بود. دولت افغانستان در این راستا مسئولیت دارد، زیرا رسانه‌ها برای مردم کار می‌کنند، و این مردم‌اند که دولت‌ها را انتخاب می‌کنند. تامین امنیت، رسیدگی به مشکلات و نیازهای خبرنگاران از وظایف دولت است که تا کنون کمتر مورد توجه مسئولین بوده است. ادامه روند کنونی اطلاع‌رسانی و روشنگری در جامعه را، روزتا روز با کندی و دشواری مواجه می‌سازد. رکودِ کارِ خبرنگاری نتایجِ نامطلوبی روی جامعه خواهد گذاشت، که گسترش فساد اداری و بی‌نظمی، غافل ماندن مسئولین از وظایف، قطع شدن ارتباط اطلاعاتی افغانستان با جهان، نرسیدن صدای افغانستان به دنیا و عقب ماندن مردم از قافله ترقی و تکنالوژی از این جمله خواهد بود.

امیر همت

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

Go to top