فروغ هدایت در خانه و جامعه


ضمن تبریک میلاد پیامبر بزرگوار اسلام، به این مناسبت و با هدف آموختن و به کارگرفتن، در این سرمقاله گوشه‌هایی از اخلاق خانوادگی آن حضرت را مرور می‌کنیم.

یکی از عرصه‌های مهم حیات آدمیان، «خانواده» است خانواده نوع کوچک و ساده شده‌ای از ساخت کلان جامعه به شمار می‌آید و هسته اصلی حیات اجتماعی است که انسان‌ها غالباً در آنجا شیوه و طرز عمل زندگی را می‌آموزند. از این رو، بنیادی‌ترین نهاد اجتماعی شمرده می‌شود. تغییر در این نهاد، تمامی شبکه‌های روابط انسانی را دچار تغییر می‌کند. رفتار هر کس در درون خانه با همسر و بستگان، افزون بر آنکه نشان دهنده شخصیت فکری و اخلاقی اوست، بر اهل خانه نیز اثر می‌گذارد. رسول خدا(صلی الله علیه وآله)عالی‌ترین رفتار و اخلاق را در میان خانه داشت. به نمونه‌هایی از سیره اخلاقی پیامبر در داخل خانه اشاره می‌شود.
الف. کمک به خانواده
از فضایل یک انسان وارسته، آن است که در کارهای خانه، به ویژه کارهای سنگین، به همسر خویش و دیگر اهل خانه یاری رساند. پیامبر خدا (ص) در خانه کار می‌کرد؛ کفش و لباس خود را وصله می‌کرد، در را می‌گشود، گوسفند و شتر را می‌دوشید، همراه خدمت‌کار خانه، گندم آرد می‌کرد، و اگر خادم خسته می‌شد به او کمک می‌کرد و وسایل خویش را خود می‌گذاشت و برمی‌داشت.
رسول خدا به خانه دخترش حضرت فاطمه وارد شد، دید که ایشان و حضرت علی با آسیاب دستی آرد می‌کنند. پیامبر فرمود: کدام یک خسته‌ترید؟ حضرت علیعرض کرد: فاطمه خسته‌تر است. پیامبر(ص) به ایشان فرمود: برخیز! فاطمه برخاست و پیامبر به جای ایشان نشست و حضرت علی را در آرد کردن، کمک کرد.
ب. هم‌غذایی با خانواده
از منظر اسلام، هم‌غذایی با اهل خانه و تنها سلیقه خود را در نظر نداشتن، پسندیده است. اگر مرد همان غذایی را بخورد که اهل خانه دوست دارند.

اولیای الهی با فروتنی، همراه اهل خانه و خادمان غذا می‌خوردند و بر یک سفره می‌نشستند، و اگر کسی حاضر نباشد با افراد خانواده یا خدمت کاران بر سر یک سفره طعام بخورد، دارای روحیه‌ای استکباری بوده و نشان دهنده اخلاق جاهلانه اوست. پیامبر اعظم(ص)ضمن اینکه نسبت به نوع غذا و کیفیت پخت و پز آن، بهانه نمی‌گرفت و از آنچه خدا حلال کرده است، همراه خانواده و خدمت کاران می‌خورد، چه در خانه و چه در مهمانی‌ها، کنار سفره روی زمین می‌نشست. از هر چه دیگران می‌خوردند، ایشان نیز تناول می‌نمود. اگر مهمانی وارد می‌شد، همراه او غذا می‌خورد. محبوب‌ترین سفره و غذا نزد ایشان سفره‌ای بود که افراد بیشتری بر آن باشند.

ج. تقسیم وقت در خانه
رفتار آدمی در خانه با همسر و فرزندان نشان دهنده شخصیت اوست. گونه‌های رفتار با اهل خانه و بستگان، تأثیری مثبت یا منفی می‌گذارد. پیامبر اکرم(ص) اوقات خود را در منزل به سه بخش کرده بود: بخشی برای خدا که در آن به نماز، عبادت و تهجّد می‌پرداخت؛ بخشی برای اهل خانه، اُنس گرفتن و گفت‌وگو با آنان و تأمین نیازهای روحی و عاطفی ایشان؛ و بخشی را برای خود اختصاص داده بود. و چون در زمان حضور حضرت در خانه نیز افرادی به ایشان کار داشتند، حضرت از بخشی از اوقات درون خانه که برای خود اختصاص داده بود، برای رتق و فتق امور مردم و برآوردن نیازهای آنان سود می‌جست.
د. زندگی ساده اما پرُ از معنویت
پیامبر خدا (ص) ساده زیستی را در زندگی برگزیده بود، بیشتر بر روی حصیر می‌خوابید، داخل پوستِ رخت خواب او از پوشال خرما پُرشده بود، بر پهلوی راست می‌خوابید و دست راست را زیر صورت قرار می داد. هرگاه از خواب بیدار می‌شد، به پیشگاه پروردگار به سجده می‌پرداخت. هرکس وارد خانه اش می‌شد، وی را احترام می‌کرد و زیرانداز خود را در اختیارش قرار می‌داد. آن حضرت هرگز از حضور مهمان برنمی‌خاست، جز آنکه خود آن شخص برخیزد و برود.
سلمان فارسی می‌گوید: بر پیامبر وارد شدم، ایشان بر زیراندازی نشسته بود و آن را به من داد و فرمود: ای سلمان! مسلمانی بر مسلمانی وارد نمی‌شود، و او به عنوان احترام، زیراندازی برایش نمی‌گستراند، جز آنکه پروردگار او را می‌بخشاید.
به گفته غزّالی: خداوند تمام اخلاق نیک و راه و رسم پسندیده گذشتگان و آیندگان و آنچه را سبب رستگاری در آخرت و موفقیت در دنیا بود، به آن حضرت آموخت.
آنچه گفته شد گوشه‌هایی از سیره اخلاقی رسول خدا بود و همین‌هاست رمز پیروزی و محبوبیت بزرگ مرد الهی که بشریت در پیشگاه و بلندای عظمتش قامت خم کرده و فروغ فضیلت‌ها و پرتو کمالاتش چهارده قرن است که جهانیان را نورافشانی می‌کند. بادا که گوشه‌هایی از روش اخلاقی و رفتاری ایشان الگوی عملی زندگی ما گردد و چراغ راهمان خانواده و جامعه باشد.

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

Go to top