سرما و گرسنگی، غم بالای غم

سال گذشتۀ زراعتی از بدترین سالها برای دهاقین و مالداران کشور بود. میزان بارندگی 70 درصد کاهش یافت و تقریباً تمام کشور را متاثر ساخت. مسئولان می‌گویند: افغانستان دریک سال 29 میلیون متر مکعب آب باران و برف ذخیره می‌کند ولی 32 میلیون متر مکعب آب مصرف دارد. وزارت زراعت در یک دسته بندی اعلان کرد: 15 ولایت بیشترین آسیب را ازخشکسالی متحمل شده‌اند، 6 ولایت در سطح دوم، و 13 ولایت در درجۀ سوم قرار دارند. از 9 ولایت شمال و شمال شرق بجز بدخشان و بغلان، 7 ولایت دیگر(کندوز،سمنگان، بلخ،سرپل،جوزجان و فاریاب) در لیست 15 ولایت به شدت آسیب دیده قراردارند. دیگر ولایات شامل بامیان، دایکندی ، ارزگان و زابل درمرکز، بادغیس، هرات، فراه و نیمروز در غرب بیشترین خسارات را دیده‌اند.

با اینکه افغانستان در تولید گازهای گلخانه‌ای در منطقه تقریباً نقشی ندارد، ولی از اثر شوم این تولیدات توسط سایر کشورها در امان نیست، از سویی سازمان ملل افغانستان را پانزدهمین کشور آسیب پذیر از لحاظ تغییر اقلیم ناشی از سیلاب، خشکسالی و لغزش زمین برشمرده است. در کشوری که 80 درصد جمعیت آن با زراعت و مالداری امرار معاش و بیشتر مردم در قریه‌ها سکونت دارند. از سویی زندگی آنان وابسته به محصولات زمین و مواشی بوده و از همه بدتر تمام جغرافیای آن خشک و کم باران است، خشکسالی بیشتر به یک آفت و بحران می‌ماند تا مشکل طبیعی. این بحران در سال گذشته زراعتی موجب نابودی 60 درصد مواشی کشور شد و مالداران مجبور شدند حیوانات خود را تا نصف قیمت به فروش برسانند. میزان حاصلات گندم نیز کاهش یافت و به گفته وزارت زراعت سال1397 بیش از 3.7 میلیون متریک تن گندم تولید شده در حالی که سال گذشته این رقم بیش از6 میلیون متریک تن بود. خشکسالی چندین‌ساله مشکل کمبود آب را به وجود آورده و امسال حتی ولایات مرکزی مانند بامیان و دایکندی که بعنوان مناطق سرآب و سرچشمۀ دریاهای افغانستان به شمار می‌روند با خشکسالی بی‌سابقه روبرو بودند. در سالهای اخیر در تمام کشور 50 درصد آبهای سطحی خشک شده و سطح آب زیر زمین در کل کشور 8 متر پایین رفته است. همچنان در برخی شهرها مانند کابل به دلیل استفاده نادرست سطح آب زیر زمینی تا 20 متر پایین رفته است. رئیس آبرسانی کشور چندی قبل هشدار داده بود: مشکل خشکسالی و کمبود آب اگر دوام پیدا کند، خطری جدی تر از نا امنی و تروریزم خواهد شد.

تبعات:

آثار ناشی از این معضل نگران کننده است. سازمان‌ملل چندی قبل گفت: 2.2 میلیون انسان و 3.3 میلیون راس مواشی از خشکسالی در افغانستان آسیب دیده‌اند. این سازمان ضمن هشدار نسبت به گسترش فقر و گرسنگی در افغانستان، بودجه مازاد 115 میلیون دالری را برای خرید مواد غذایی در افغانستان اختصاص داده است. به گفته سازمان ملل: قبل از این سالانه 9 میلیون افغان از نبود مصئونیت غذایی رنج می‌بردند، ولی خشکسالی‌های اخیر این رقم را به 13 میلیون تن افزایش داده است. مشکل دیگر رقم درشت بیجا شدگان داخلی ناشی از خشکسالی و حوادث طبیعی‌اند، در حال حاضر گروه‌های چند هزار نفری از آسیب‌دیدگان در اطراف کلان‌شهرهایی مانند هرات و مزار شریف پناه آورده و در انتظار دریافت کمک‌اند. بزرگترین گروه درشهر هرات است که شامل 21 هزار بیجا شده از ولایات هرات و بادغیس تقریباً در یک محل اجتماع کرده‌اند. اداره مبارزه با حوادث کشور می‌گوید: در سالهای اخیر 275 هزار تن بر اثر مشکلات ناشی از حوادث طبیعی خانه و زندگی خود را رها کرده‌اند، در حالی که تعداد بیجا شدگان ناشی از جنگ و نا امنی 223 هزار تن است.

اقدامات

وزارت زراعت نسبت به موضوع اعلام آمادگی کرده و گفت: تا اواخر تابستان 5 هزار متریک تن مواد خوراکه حیوانی برای ولایت‌هایی که بالای 60 درصد آسیب دیده‌اند توزیع شده و 4 هزار متریک تن دیگر در حال توزیع است. به گفته وزیر زراعت برای هر حیوان( بز و گوسفند) روزانه 300 گرام علوفه متراکم توزیع می‌شود که هزینه دو ماهۀ این برنامه بالغ بر 6 میلیارد افغانی می‌گردد. همچنان به گفته ریاست مبارزه با حوادث تا بحال برای 52 هزار فامیل بیجا شده موادغذایی و پول کمک شده است. از سوی دیگر 2.5 میلیون متریک تن گندم از کشورهای منطقه خریداری شده و علاوه برآن برخی کشورها مانند هند، چین وکشورهای آسیای میانه محموله‌های گندم و آرد به افغانستان کمک می‌کنند.

اما اکنون که سال زراعتی به پایان رسیده، چشم‌ها به آسمان دوخته شده تا رحمت خدا شامل حال مردم بلا کشیده افغانستان شود و برف و باران‌های به موقع خشکسالی چندین ساله را از بین ببرد.ولی ریزش برف و باران که با سردی هوا همراه است، در کنار برکت و رحمت برای مردم بخصوص بیجا شدگان زحمات زیادی را به همراه خواهد داشت. حالا که فصل زمستان و سرمای زود هنگام فرا رسیده، بخش جدیدی از مشکلات به سوی مردم هجوم می‌آورد. سرما، برف و باران، زندگی را برای بیجا شدگانی که با کمترین امکانات غذایی و رفاهی در زیر خیمه‌های نامصئون زندگی می‌کنند دشوار و غیرممکن می‌کند. در واقع اگر خشکسالی، رها کردن خانه و زندگی و از دست دادن حیوانات برای مردم غم بزرگی بود، ولی کم ازکم جان خود را نجات داده بودند، اما سرما غم بزرگتری بر سرشان خواهد آورد که زندگی خودشان را تهدید می‌کند. یعنی غم بالای غم!!!.

اگر مسئولین کشور دیر بجنبند و موضوع بیجا شدگان داخلی و سایر آسیب پذیران را جدی نگیرند، احتمال بروز فاجعه انسانی در زمستان پیش رو، دور از انتظار نخواهد بود، و خشم طبیعت بیشتر از هر انفجار و انتحاری افغانها را سوگوار خواهد کرد. پس چه خوب است حال که اول وقت است و فرصت کافی برای برنامه‌ریزی و کارهای اداری موجود است؛ مسئولین دست به کار شوند و در شناسایی مناطق و افراد آسیب پذیر اقدام نمایند و قبل از بروز مشکل، نیازمندان را مدد کنند، نشود خدای ناکرده برف شدید و یخبندان طولانی کشور را فرا بگیرد و تاعملی شدن برنامه‌ها، هموطنان عزیز ما جان خود را ازدست بدهند.

عوامل و راه‌کارها

خشکسالی در افغانستان پدیدۀ جدید نیست و در دوره‌های مختلف با کم و کیف متفاوت مشکل ایجاد می‌کرد. بنابراین مسئولین کشور باید از قبل آمادگی برای جلوگیری از خشکسالی، مبارزه عملی با بحران و خطرات احتمالی داشته باشند. خشکسالی پدیده‌ای طبیعی است، و برخی که به آن رنگ دینی می‌دهند، می‌گویند به دلیل ازبین رفتن هم‌پذیری و دیانت دربین مردم و بی‌توجهی حاکم به وضعیت عمومی مردم است. هرچند بررسی عوامل خشکسالی در افغانستان نیاز به کنکاش‌علمی و فنی دارد که بحث طولانی می‌طلبد. ولی برخی عوامل که در بروز خشکسالی و یا در کم وزیاد شدن آسیب‌های آن تاثیر دارند اینها اند:

1-  حمایت نشدن ازدهاقین: این امر سبب به قیمت نرسیدن و حفظ نشدن محصول و ضربه مالی به دهقان و زمیندار می‌گردد.اگر وزارت زراعت برنامۀ عملی برای اینکار داشته باشد، شدت آسیب پذیری دهقان ومالدار کاهش می‌یابد و در کوتاه مدت مردم مجبور به ترک خانه و زندگی شان نمی‌شوند.

2-  تخریب محیط زیست: این نیز عامل دیگر است، بی توجهی به محیط زیست، ازبین‌بردن چراگاهها و جنگلات، آبیاری غیر معیاری و استفاده نادرست از آبهای زراعتی خود سبب تغییر وضعیت اقلیمی و به راه افتادن طوفان‌های گرد وخاک و کاهش باران می‌گردد. این امر در زمینهای آبی نیز سبب تخریب، یا پایین آمدن حاصلات نیز می‌شود.

3-  نداشتن ذخیره موادغذایی: دولت باید در موقع لازم غلات را از زمین‌داران خریداری و در سیلوها ذخیره کند و در این گونه مواقع، یا برای نیازمندان کمک کند؛ ویا به قیمت مناسب وارد بازار کند، ولی متاسفانه دولت افغانستان دراین راستا ضعیف عمل کرده است.

4-  توزیع نادرست کمک‌ها: دامن گستردۀ فساد اداری در کشور، بخش کمک به آسیب دیدگان را نیز تحت پوشش گرفته است. غالباً توزیع کمک به آسیب دیدگان درمناطق دور افتاده و نا امن دور از چشم مسئولین صورت می‌گیرد، بخشی از این کمک‌ها بعد از چند روز از بازار سیاه سر در می‌آورد؛ یعنی که به افراد نیازمند نرسیده است. اگر تزویر و سیاه‌کاری برخی افراد در مستحق بودن را هم اضافه کنیم می‌شود واویلا. این همه آگاهی، صداقت و حسن نیت مسئولین و جدیت نیازمندان را می‌طلبد.

سیدظاهرعادلی

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

Go to top