دوشنبه 08 جوزا 1396 برابر با 29 می 2017

اسلامی کردن جامعه؛ عقلانی كردن جامعه

 

امام علی (ع) در خطبه‌ای یکی از اهداف مهم انبیاء را برانگیختن عقلها می‌داند: عقلانی كردن جامعه یكی از راه‌های اسلامی كردن جامعه است. رشد استقلال فكری و آزادی اندیشه از نشانه‌های عقلانیو اسلامی كردن جامعه می‌باشد. اسلام تعقل و تقلید را در تقابل هم نهاده است؛ در جامعه‌ای كه تعصب و تقلید دست و پای فكر را بسته باشد و حق چون و چرا به قول حافظ «درد سر دهد» نمی‌توان این جامعه را پیامبر پسند دانست.

چرا قرآن كریم اقتدا و پیروی از پدران و گذشتگان را محكوم كرده است، زیرا تقلید پیشینیان از عقلانیت به دور است:آیا از پدران‌تان پیروی می‌کنید؛ درحالی که آن‌ها بی‌خرد و گمراه بودند؟!

علی (ع)در كلامی عقل را بر دو بخش تقسیم می‌كند؛ عقل روایت و عقل درایت. كسی را با سخن دیگری مجاب كردن و از گفته‌های گذشتگان دلیل آوردن و سخن كسی را حاكم بر عقل دانستن كار عقل روایت است؛ واین از نگاه امام ارزشی ندارد؛ مهم عقل درایت است؛ یعنی سخن هر كسی و در هر مقامی باید با محك عقل سنجیده گردد و هر روایتی را باید درایت كرد.

در جامعه‌ای كه عقلها به پیروی از عقول دیگران است و بازار تقلید پر رونق است و بازار تعقل كم سو و كسی را فرصت اندیشیدن نیست، نمی‌توان آن جامعه را اسلامی دانست. به ویژه جایی كه مذهب بر اساس تعصب و تقلید همواره تبلیغ می‌شود و به خاطر بی‌خردی، جهل مذهبی  گسترده می‌شود. در آن جاست كه باید در انتظار هر نوع مفاسدی مانند طالبیوداعشی بودن نشست. قرآن در این مورد هشدار می‌دهد: قران برای مؤمنین شفاست ولی برای غیرمؤمنین نه تنها شفا نیست، بلکه خسارت است. (اسراء/82)

یعنی در جوامع غیر عقلانی كه جهل مذهبی وجود دارد و در سایه جهل مذهبی ظلم سایه خود را گسترده است، دین خسران آور است. به تعبیر آیه شریفه، قرآن در دست ظالمان زیانبار است؛ چون سرپوشی برای ظلم خواهد بود. می‌دانیم جنایاتی در تاریخ اسلام به نام قرآن اتفاق افتاده كه در جاهلیت نیفتاده بوده است؛ از تاریخ عاشورا تا جنایات داعش.

خواجه شیراز این‌ها را می‌دانست و می‌گفت :

حافظا می خور و رندی كن خوش باش ولی

دام تزویر مكن چون دگران قرآن را

و مولانا بر این باور بود كه عده‌ای با ریسمان قرآن در چاه افتادند:

زانكه از قرآن بسی گمره شدند

زین رسن قومی درون چه شدند

مر رسن را نیست جرمی ای عنود

چون تو را سودای سربالا نبود.

این ابیات به آیه 26 سوره بقره اشاره دارد.

ما اگر هسته و مغز دین و قرآن را فرو گذاشتیم و پوسته را چسبیدیم، لاجرم جریان خوارج وداعش باز تولید خواهد شد. وبه نام دین، خشونت‌ها صورت خواهد گرفت و حق‌ها ضایع خواهد گشت.

چرا قرآن كریم اكثریت جامعه را به «عدم تفقه و تعقل» توبیخ می‌کند؟ یعنی در جامعه‌ای كه دین باشد ولی عقلانیت و فقاهت فراگیر نباشد نمی‌توان اسم آن جامعه را جامعه اسلامی گذاشت.

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

Go to top