رمز موفقيت در درس و تحصيل
تهيه
كننده: سيد طالب حسيني
در هر كاري براي رسيدن به هدف و كسب موفقيت، رمز و راز، شيوه ها و قواعدي است كه رعايت آنها، راه را ميانبر مي سازد. درس خواندن و موفقيت تحصيلي نيز از اين قاعده مستثنا نيست. پس سزاوار و بجاست كه جوانان اين رموز و روش ها را بشناسند و به كار بندند تا از تلاش علمي و آموزشي خود، بيشترين بهره و سريع ترين ثمره را به دست آورند. برخي از اين رموز عبارت اند از:
سوال- متعلم با برخورداري از روحيه توضع و كنار گذاشتن غرور، آنچه را نمي داند بايد بپرسد و مشكلات درسي خود را با معلم در ميان بگذارد، اگر كسي غرور و تكبر داشته باشد، راه فهم و علم را به روي خود مي بندد و پرسيدن براي او دشوار مي شود. پرسش، كليد گنجينه دانش است، اين حكمت در كلمات پيامبر (ص) آمده است: العلم خزائن و مفتاحها السوال. گاهي هم شرم و خجالت مانع پرسيدن مي شود، امام باقر (ع) فرمودند: بپرس و از پرسيدن روي بر نگردان و خجالت نكش، چرا كه اين دانش را هر كس تكبر يا خجالت داشته باشد، نمي آموزد. فراغت- ذهن آشفته و خاطر پريشان، مانع تحصيل است، پراكنده كاري و جدي نگرفتن درس، سبب سستي چرخه آموزش مي شود، آن كه هر روز موضوعي و هر فصل رشته اي بر مي گزيند، و امروز و فردا مي كند و در كنار درس به كارهاي جنبي و متفرقه مي پردازد و فرصت تحصيلي را به كارهاي غير درسي صرف مي كنند، عقب خواهند ماند. پيامبر (ص) از جمله وصيت نامه حضرت خضر (ع) به موساي حكيم (ع) را چنين نقل مي كنند: يا موسي، تفرع للعم ان كنت تريده، فانما العلم لمن يفرع له. اي موسي، اگر علم مي خواهي خود را براي آن خالص و فارغ بساز، چرا كه دانش از آن كسي است كه خود را براي آن فارغ و يكدل كند. در توصيه هاي امام سجاد (ع) راجع به حقوق معلم آمده است كه عقل و ذهن و دل و فهم خود را براي معلمت خالي و فارغ بساز تا بتواني از دانش او بهره بگيري.
توجه و گوش دادن- تمركز فكر و جمع بودن حواس در هنگام تحصيل و فراگيري دانش، عامل مهمي براي يادگيري است. در متون ديني از موضوعي به نام حسن الاستماع ياد شده است. يعني خوب گوش كردن، كسي كه هنگام مطالعه و درس خواندن يا شنيدن درس استاد، حواسش جمع نباشد و خوب گوش ندهد، يادگيري او هم دچار اختلال و آسيب خواهد شد. از سخنان امام علي (ع) در اين زمينه چنين مي خوانيم: وقتي نزد دانشمندي نشسته اي بيش از آن كه حرف بزني، بر شنيدن حريص و مشتاق باش و همانطور كه خوب حرف زدن را ياد مي گيريد، خوب گوش دادن را هم بياموز.
يادداشت- اگر علم را ثبت و ضبط و يادداشت نكنيم، فراموش مي شود، به حافظه هم چندان نمي توان تكيه كرد، امام صادق (ع) فرمود: بنويسيد، شما آموخته هاي خود را حفظ نمي كنيد تا آنكه بنويسيد. يادداشت كردن از درس ها آموخته ها و شنيده ها، يكي از رموز موفقيت در تحصيل است.
پيگيري و استمرار- عامل ديگر موفقيت، جديت، پيگيري، سخت كوشي و خسته نشدن است، هر هدفي با تداوم و تلاش، قابل دسترسي است، اگر با كمترين ضعف و ناكامي بوجود آمده آموزش را ترك كنيم و دلسرد شويم، ناكامي هاي بيشتر و بزرگ تري در انتظار مان خواهد بود. پيگيري و دوام، هم هدف را هميشه زنده مي دارد، هم آموخته ها را زنده و با طراوت نگه مي دارد و هم انگيزه آموزشي را تقويت مي كند، امام علي (ع) فرمود: هر كس دانش را زياد مرور و بررسي كند، آنچه را آموخته فراموش نمي كند و آنچه را نمي داند، مي آموزد.
اغتنام فرصت- زمان سرمايه هر دانش آموز است. فرصت جواني و نشاط شباب، زود گذر و غير قابل بازگشت است، افسوس خوردن بر فرصت هاي سوخته و از دست رفته هم مشكلي راحل نمي كند، اگر بزرگان دين فرصت را همچون ابر گذرا دانسته اند، هشداري براي بهره گيري از حال و فرصت امروز و هدر ندادن اين سرمايه است. بهره گيري از صبحدم، سحر خيزي و از دست ندادن فرصت هاي پر نشاط آغاز روز، بهره هاي فراواني دارد. در تقسيم بندي وقت ها، بايد سرشار ترين لحظه ها و پر انرژي ترين ساعت ها را براي كارهاي علمي و فكري گذاشت. نه آنكه در ساعات اوليه بامداد خوابيد و اين زمان طلايي را در خواب و رختخواب سپري كرد. پيامبر اكرم (ص) فرمود. در كسب دانش، سحر خيز باشيد و اول روز در پي آن رويد، چرا كه سحر خيزي مايه بركت و كام يابي است.
برنامه ريزي ( پلان)- تنظيم وقت، تقسيم درست زمان و به كار گيري صحيح فرصت به تناسب اهميت موضوعات در رسيدن به هدف موثر است، تا هدف مشخص نباشد، امكان برنامه ريزي هم نيست، تا محدوده زمان و ميزان توانايي و فرصت و امكانات معين نباشد، اين اوليت بندي عملي نخواهد شد، با برنامه ر يزي مي توان فرصت و وقت را توسعه داد و به همه كار ها رسيد و مشكل نمي رسم و وقت نمي كنم را حل كرد. بدون نظم و برنامه ريزي فرصت هاي زيادي هدر مي رود و بدون اوليت بندي، زمان و عمر ما صرف كارهاي بيهوده و كم اهميت مي شود، حضرت علي (ع) فرمود: هر كس به كار غير مهم مشغول شود، كار مهم تر را تباه و ضايع مي سازد.
معلم خوب- تاثير يك معلم دانا، دلسوز، آگاه و صميمي در رشد علمي و فرهنگي دانش آموز بسيار است، بسياري از انسان هاي موفق، كاميابي هاي علمي خود را مديون برخورداري از چنين اساتيدي هستند كه هم تجربه كاري دارند و هم برتري علمي و هم دلسوزي در تعليم و تربيت و هم رابطه هاي صميمي با شاگردان. از اين رو انتخاب استاد و بهره گيري از محضر علمي چنين اساتيدي، از جمله رموز موفقيت تحصيلي است. وقتي ذهن و دل محصل در اختيار استاد قرار مي گيرد، شكل گيري شخصيت علمي و اخلاقي و پيشرفت او نيز از استادش اثر مي پذيرد.
اعتماد به نفس- خداوند، استعداد و توان آموختن و پيشرفت را در همه كس قرار داد است، هر چند ممكن است در افراد متفاوت باشد. شناخت خود و ايمان به توانمندي ها و اعتماد به نفس سبب مي شود كه محصل زود مايوس نشود و طي كردن راه پيشرفت را براي خود غير ممكن نشمارد. مطالعه درباره انسان هايي كه در شرايط مساوي و يا مشابه با شما هستند اما به درجاتي از رشد علمي و موفقيت دست يافته اند، نشان مي دهد كه آنگونه توفيق محال نيست و براي ما نيز فراهم مي شود، به شرط آنكه خود را و روحيه تان را نبازيد و از ناكامي ها و شكست ها، پلي براي پيروزي هاي بعدي بسازيد و تحقيرها و ملامت هاي ديگران سبب دلسردي و نااميدي شما نشود. داشتن روحيه و اميد نقش مهمي در كاميابي دارد، توجه به داشته ها و شناخت نعمت هاي الهي و زمينه هاي رشد، اعتماد مي آفريند، مهم كشف آن دنياي باطن و ايمان به توانستن خويش است.
همت بلند- همت بلند آر كه مردان روزگار
از همت بلند به جايي رسيده اند
هرچه هدف متعالي تر و همت والاتر باشد، تلاش انسان هم به تناسب آن افزوده تر و به كارگيري توانايي ها بيشتر خواهد شد، معروف است كه يكي از دانشمندان از فرزند خود پرسيد: تو مي خواهي در علم و دانش به كجا برسي؟ گفت: مي خواهم به مقام و رتبه شما برسم پدر. پدر گفت: قطعاً به جايي نخواهي رسيد، چون من مي خواستم به مقام علمي امام صادق (ع) برسم كه به اينجا رسيده ام، تو كه مي خواهي به حد من برسي، به مقامي نخواهي رسيد.
