آشنايي با
قرآن
قسمت دوم حجت الاسلام غلام علي رضايي سرپلي
تعداد سوره ها و آیات
« قرآن با 114 سوره .... نه کم نه زیاد نازل شده و از طریق پیامبر (ص) با نقل صحابه و تابعین به دست ما رسیده است . این عدد متواتر است .» علوم قرآنی صفحه 104
از ابن عباس نقل شده است که : کل آیات قرآن 6600 آیه و همه حروف قرآن 320671 حرف است . در کلمات قرآن اختلاف است . برخی 77277 و دسته ای 77934 و گروهی 77434 کلمه شمرده اند . عدد صحیح آیات طبق روایات کوفیییین که صحیح ترین و قطعی ترین روایات است 6234 آیه است که از مولا امیرالمومنین روایت شده است » علوم قرآنی صفحه 105
کاتبان وحی
اولین کسی که در مکه عهده دارکتابت وحی شد , علی بن ابی طالب (ع) بود و تا آخرین روزهای حیات پیامبر (ص) این کار را ادامه داد . پیامبر اسلام (ص) به ظاهر خواندن و نوشتن نمی دانست و در میان قوم خود به داشتن سواد معروف نبود . زیرا هرگز ندیده بودند چیزی بخوانند یا بنویسند, بنا براین او را «امی » می خواندند . امی یعنی منسوب به ام ( مادر) است و کسی را گویند که همچون روزی که ازمادر زاده شده است , فاقد سواد باشد ......
اولین کسی که در مدینه, عهده دار کتابت وحی گردید ابی بن کعب انصاری بود او قبلا در زمان جاهلیت , نوشتن را می دانست . بدین جهت در دوران یک سان کردن مصاحف در عهد عثمان , سرپرستی گروه به او واگزار شده بود و اگر در مواردی اختلاف پیش می آمد به نظر ابی مشکل حل می گردید .
.... از افراد دیگری که بیشتر از دیگران ملازم پیامبر ( ص) در امر نوشتن بود زید بن ثابت بود .
بنا بر این عمده ترین کاتبان وحی, علی بن ابی طالب , ابی بن کعب و زید بن ثابت بودند و دیگران در مرتبه دوم قرار داشتند.» علوم قرآنی صفحه 33-34
جمع و تالیف قرآن
جمعی بر آنند که جمع و ترتیب سوره ها پس از وفات پیامبر ( ص) برای نخستین بار به دست امیرالمومنین علی (ع) سپس زید بن ثابت و دیگر صحابه بزرگوار انجام گرفت و در مجموع شاید بتوان گفت که عمل جمع قرآن به دست صحابه پس از رحلت پیامبر (ص) از امور مسلم تاریخ است »علوم قرآنی صفحه 108
یکسان سازی مصاحف
« عثمان به سرعت به یک سان سازی مصاحف اقدام کرد . نخست در پیام عام , خطاب به اصحاب پیامبر (ص) آنان را به مساعدت در انجام این علم دعوت نمود . سپس چهار تن از خواص خود را برای اجرای این کار برگزید که عبارت بودند از : زید بن ثابت که از انصار بود و سعبد بن عاص و عبدالله بن زبیر و عبدالرحمن بن حارث بن هشام که از قریش بودند و به روایت ابن سرین و ابن سعد و دیگران ... جمعا 12 نفر شدند ...» علوم قرآنی 124
عاصم یک تن از قرآء سبعه
قراء معروف هفت نفر بودند بعضی ده نفر گفته اند , و بعضی چهارده نفر ، که از میان آنان عاصم که قاری شیعی می باشد فرد مورد اعتماد و قرائت قرآن فعلی ازایشان توسط حفص برای ما رسیده است
« عاصم بن ابی نجود اسدی , ( متوفای 128 ) قاری کوفی , دو راوی او , حفص بن سلیمان ( 180-90 ) و سعبه بن ابی بکر بن عیاض ( 193-195) علوم قرآنی صفحه 172
تفسیر و تاویل
« در تعریف تفسیر گفته اند : «التفسیر کشف القناع عن اللفظه المشکل »
تفسیر برگرفتن نقاب از چهره الفاظ مشکله است . تفسیر آن گاه است که هاله ای از ابهام , لفظ را فراگرفته پوششی بر معنی افگنده باشد ...
تاویل از ریشه اول ( رجوع) گرفته شده است لذا تاویل به معنی ارجاع دادن می باشد . تاویل در موردی به کار می رود که گفتار یا کرداری مورد شبهه گردیده , موجب حیرت و سرگردانی شده باشد . » علوم قرآنی صفحه 236
بنا بر این تفسیر از ظاهر لفظ استفاده می شود و تاویل از باطن لفظ که هر کسی را به آن راهی نیست .
حروف مقطعه
« در ابتدای 29 سوره از سوره های قرآن یک یا چند حرف از حروف الفبا وجود دارد که مجموعا 78 حرف است که با حذف مکررات 14 حرف می شود . یعنی نصف حروف هجاء که 28 حرف است این حروف ( واقع در اول سوره ها ) را حروف مقطعه می گویند : یعنی حروفی که پیش هم چیده شده اند اما کلمه ای را تشکیل نداده اند . » علوم قرانی صفحه 279
اعجاز قرآن
« اعجاز از ریشه « عجز» ( ناتوانی ) به معنی ناتوان ساختن می باشد . ناتوان ساختن بر دوگونه است : یکی اینکه توانایی کسی قهرا از وی سلب شود و او به عجز در آید . مثلا : اگر شخصی قدرت مالی یا مقامی دارد . آن مال یامقام از او با زور گرفته شود و او به خاک مذلت بنشیند . دیگر اینکه کاری انجام گیرد که دیگران از انجام و یا هم آوردن به آن عاجز باشند بدون آنکه در باره آنان هیچ گونه اقدام منفی به عمل امده باشد . مثلا ممکن است کسی درکسب کمالات از همه پیشی گیرد و همه از روی عجز دست فرو نهند ... اعجاز قرآن از نوع دوم است . علوم قرآن صفحه 287
وجوه اعجاز
علماء نظریات گوناگونی درمورد اعجاز قرآن داده اند : از نگاه فصاحت و بلاغت، اسلوب بیان و سبک و شیوه نظم قرآن , جمله بندی و چینش الفاظ و عبارات، آهنگ وزین و نوای دلنشین و افسونگری از نظم وشیوه سبک حروف و کلمات قرآن، معارف عالیه و حکیمانه قرآن ، احکام و دستورالعمل فراگیر قرآن، شیوه استدلال قرآن، اخبار غیبی قرآن، اشاره علمی گذرا، استواری بیان
نتیجه
قرآن کتاب خدا و وحی الهی است و معجزه جاوید پیامبر اسلام است و در طول 23 سال بر پیامبر اسلام (ص) نازل شده است و آیات و سوره های آن به صورت دقیق کتابت و جمع آوری گردیده است و به صورت کتاب فعلی در اختیار ما قرار دارد و هیچگونه کم وزیادی در آن نشده است .
